Portal Orzeczeń Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kłodzku

UZASADNIENIE

Strona powodowa P. (...) w K. w pozwie przeciwko G. K. wniosła o uznanie za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej umowy darowizny zawartej 11 marca 2020 r. pomiędzy pozwaną a dłużnikiem strony powodowej J. K. przed notariuszem P. W. rep. A nr (...), która dotyczyła zbycia przez J. K. na rzecz pozwanej udziału ½ w prawie własności opisanej w księdze wieczystej nr (...), której uprzednio byli właścicielami we wspólności ustawowej małżeńskiej, w celu umożliwienia stronie powodowej dochodzenia swojej wierzytelności. Strona powodowa podała, że J. K. jest dłużnikiem z tytułu umowy kredytu konsolidacyjnego i przeciwko niemu został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, który został zaopatrzony w klauzulę wykonalności i wszczęto przeciwko niemu egzekucję. Strona powodowa podniosła, że prowadzona egzekucja nie rokuje spłaty wierzytelności, a prowadzone czynności nie doprowadziły do odnalezienia majątku umożliwiającego zaspokojenie roszczenia.

Pozwana G. K. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od strony powodowej na jej rzecz kosztów procesu podnosząc, że na długo przed dokonaniem darowizny ½ udziału w nieruchomości do majątku osobistego pozwanej, relacje między małżonkami uległy pogorszeniu. Pozwana podała, że w dniu podpisania umowy małżeńskiej majątkowej wyłączającej wspólność ustawową małżeńską dowiedziała się, że J. K. spłaca kredyt gotówkowy na kwotę 3 680 zł, zaciągnięty bez wiedzy pozwanej w Banku (...), który został spłacony w całości, lecz o innych zobowiązaniach pozwana nie miała wiedzy. Pozwana wskazała, że J. K. darował jej udział w lokalu, a ona jemu udział ½ części we własności samochodu osobowego S. (...). Zdaniem pozwanej, darowizna wynikała z wzajemnych rozliczeń między małżonkami, a więc trudno się zgodzić ze stanowiskiem strony powodowej, że J. K. zawierając umowę darowizny działał z zamiarem pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Pozwana podniosła, że dłużnik otrzymuje wysokie świadczenie emerytalne i rentę chorobową zawodową i powództwo jest przedwczesne i nieuzasadnione, a egzekucja z ww. nieruchomości stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Ponadto z załączonych do pozwu dokumentów nie wynika, że egzekucja ze świadczenia emerytalnego wobec dłużnika okazała się bezskuteczna.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 22 sierpnia 2018 r. J. K. i (...) S.A. zawarli umowę kredytu konsolidacyjnego powtórnego. Następcą (...) S.A. był Bank (...) S.A.

Dowód: umowa kredytu – k.24 - 29, pismo z 16.02.,2020 r. – k.30

W dniu 27lutego 2020 r. pozwana G. K. i jej małżonek J. K. wyłączyli z tym dniem obowiązujący ich ustrój wspólności majątkowej, w związku z czym z chwilą zawarcia umowy powstała między nimi rozdzielność majątkowa polegająca na tym, że majątek nabyty po zawarciu tej umowy stanowić będzie majątek osobisty oraz że każde z nich rozporządzać będzie całym swoim majątkiem samodzielnie.

Dowód: umowa majątkowa małżeńska wyłączająca wspólność ustawową małżeńską – k.92

Bank (...) pismem z dnia 5 marca 2020 r. wzywał J. K. do zapłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie 2 289,80 zł.

Dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty – k.31

W dniu 11 marca 2020 r. pozwana i jej małżonek zawarli umowę darowizny, na mocy której J. K. darował pozwanej za jej zgodą do jej majątku osobistego lokal mieszkalny nr (...) położony w N. przy ul. (...) opisany w księdze wieczystej (...), którego byli właścicielami na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej wraz z całym wyposażeniem, a pozwana tę darowiznę przyjęła.

Dowód: akt notarialny z 11.03.2020 r. – k.93 - 95

Pismem z dnia 31 marca 2020 r. Bank (...) skierował do J. K. wezwanie do zapłaty kwoty 3 511,48 zł.

Dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty – k.31, 32

Pismem z dnia 30 czerwca 2020 r. Bank (...) S.A. wypowiedział umowę J. K., które doręczono mu 8 lipca 2020 r.

Dowód: wypowiedzenie – k.33, dokument elektroniczny – k.34

W dniu 20 stycznia 2021 r. pozwana i J. K. zawarli umowę darowizny, której przedmiotem był (część) pojazdu samochodowego marki S. (...) rok prod. 2003 nr rej. (...).

Dowód: umowa darowizny z 20.01.2021 r. – k.102

W dniu 28 września 2020 r. referendarza sądowy w Sądzie Rejonowym (...)w Lublinie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, na mocy którego zasądził od J. K. na rzecz Banku (...) S.A. z siedziba w W. kwotę 74 109,72 zł wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie. Orzeczenie to zostało zaopatrzone w klauzulę wykonalności postanowieniem z 24 listopada 2020 r.

Dowód: nakaz zapłaty – k.8, postanowienie – k.8 verte

Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy rozwiązał małżeństwo pozwanej i J. K. przez rozwód bez orzekania o winie. Wyrok uprawomocnił się 21 kwietnia 2021 r.

Dowód: wyrok SO w Świdnicy – k.99

Pozwana wystąpiła w 2021 r. z pozwem o opróżnienie lokalu mieszkalnego przez J. K. i Sąd Rejonowy w Kłodzku wydał wyrok 21 kwietnia 2022 r.

Dowód: wyrok SR w Kłodzku z 21.04.2022 r. – k.100

Bank (...) S.A. zawarł ze stroną powodową umowę przelewu wierzytelności w ramach transakcji sekurytyzacji w dniu 14 grudnia 2022 r.

Dowód: umowa przelewu wierzytelności – k.123- 20, oświadczenie o zapłacie ceny – k.21 - 22

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kłodzku M. B. dopuścił do udziału w postępowaniu egzekucyjnym Km (...) jako wierzyciela stronę powodową w miejsce Banku (...).A.
Dowód: postanowienie komornika – k.23

Komornik sądowy zawiadomił stronę powodową o dokonanych czynnościach i przesłał odpis odpowiedzi (...) z 15 stycznia 2025 r., z której wynikało, że dłużnik jest właścicielem samochodu osobowego marki S. (...).

Dowód: zawiadomienie z 4.02.2025 r. i wydruk z (...) k.36 i 37

Na dzień 18 lutego 2025 r. zadłużenie wynosiło 69 399,51 zł.

Dowód: raport spłaty – k.38 - 40

W księdze wieczystej prowadzonej dla lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w N. przy ul. (...) jako wyłączny właściciel wpisana jest pozwana.

Dowód: wydruk księgi wieczystej (...) – k.41 - 45

Strona powodowa wezwała pozwaną do natychmiastowej dobrowolnej zapłaty kwoty 69 181,85 zł z odsetkami dziennymi pismem z dnia 20 grudnia 2024 r., jednak pozwana nie podjęła tej przesyłki .

Dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z 20.12.2024 r. – k.46 – 47, kserokopia przesyłki – k.48

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu.

Stwierdzić należy, że skoro pozwana i jej małżonek zawarli w dniu 27 lutego 2020 r. umowę majątkową małżeńską wyłączającą wspólność ustawową małżeńską i postanowili w niej, że dopiero z chwilą zawarcia umowy powstała między nimi rozdzielność majątkowa co do majątku, który będą nabywać po tej dacie, to lokal mieszkalny objęty wspólnością ustawową w dalszym ciągu był nią objęty. Wynika to jednoznacznie z treści umowy wyłączającej wspólność ustawową i treści przepisu art. 47 § 1 k.r.o., w myśl którego małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa).

„W drodze umowy małżonkowie lub przyszli małżonkowie mogą odstąpić od ustawowego ustroju wspólności majątkowej i zastąpić go umownym ustrojem rozszerzonej wspólności majątkowej, ograniczonej wspólności majątkowej, rozdzielności majątkowej albo rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Ustawa pozostawia swobodnemu uznaniu małżonków zakres rozszerzenia lub ograniczenia wspólności ustawowej, nie przewiduje natomiast możliwości wprowadzenia umownego ustroju majątkowego innego niż wymienione (zob. A. Dyoniak, Zakres swobody, s. 72 oraz wskazaną tam literaturę)." „W nauce prawa stwierdzono, że "umowne ograniczenie wspólności działa w zasadzie na przyszłość, chyba że małżonkowie postanowią, iż takie ograniczenie odnosi się do określonych grup przedmiotów majątkowych należących już do majątku objętego wspólnością ustawową. W takim wypadku przedmioty te zostają wyłączone z majątku wspólnego. Tak K. Pietrzykowski, w: Pietrzykowski , Komentarz KRO, 2018, art. 47, Nb 34. Zob. także A. Dyoniak , Zakres swobody, s. 77.” J. Pawliczak [w:] M. Domański, J. Słyk (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 11, 2024, art. 47.
W odniesieniu do powołanego przepisu art.47 § 1 k.r.o. stwierdzić należy, że pozwana i jej małżonek nie zawarli umowy majątkowej, na podstawie której obowiązywałaby ich rozdzielność majątkowa wstecznie (ex tunc). Gdyby taka umowa została zawarta, to ustałby dotychczasowy ustrój majątkowy, a strony tej umowy obowiązywałaby rozdzielność majątkowa co do całości majątku wspólnego nabytego zarówno od daty zawarcia związku małżeńskiego do 27 lutego 2020 r., i po tej dacie.

W ocenie Sądu z niezrozumiałych względów, mimo że brak jest umowy o rozdzielności majątkowej, czy innej umowy majątkowej niż ta z 27 lutego 2020 r., to w dniu 11 marca 2020 r. notariusz sporządził umowę darowizny wskazując w niej, że pozwana G. K. i J. K. są na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej właścicielami lokalu mieszkalnego nr (...) w N. przy ul. (...) i J. K. daruje pozwanej G. K. za jej zgodą do jej majątku osobistego lokal mieszkalny ww. wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej i całym wyposażeniem tego mieszkania. W istocie wówczas strony dokonały swego rodzaju podziału całego majątku wspólnego, pozostawiając jedynie samochód matki S. (...) we wspólności. Przepis art. 35 k.r.o. stanowi jednoznacznie, że w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Sąd ma na względzie uchwałę Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r. III CZP 76/90, w której stwierdzono, że w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej dopuszczalne jest rozporządzenie przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego na rzecz majątku odrębnego drugiego małżonka. Jednak mimo że teza wskazywałby na dopuszczalność umowy darowizny przedmiotowego lokalu mieszkalnego, to należy wziąć pod uwagę pozostałe okoliczności, które zostały przedstawione w uzasadnieniu rzeczonej uchwały, a znajdą zastosowanie w rozstrzyganej sprawie. „Artykuł 35 k.r.o. jednoznacznie stanowi bowiem, że w czasie trwania wspólności ustawowej żadne z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Jest to konsekwencją w szczególności tego, że wynikająca ze wspólności majątkowej małżeńskiej współwłasność jest współwłasnością łączną, a więc udziały w niej małżonków nie są określone. Podział majątku wspólnego, w rozumieniu przepisów o wspólności ustawowej o zniesieniu współwłasności (art. 35 i 46 k.r.o. oraz art. 1035 i 211 k.c.) jest zaś definitywnym rozliczeniem między małżonkami, stosownie do wielkości udziałów, w zakresie praw majątkowych, które weszły w skład majątku wspólnego. W związku z tym rozporządzanie przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego, na rzecz majątku odrębnego drugiego z małżonków, nie jest podziałem tego majątku wspólnego. Zatem udzieleniu twierdzącej odpowiedzi na przedstawione pytanie nie stoi na przeszkodzie przytoczony art. 35 k.r.o. Sprzeczne z tym przepisem, i w konsekwencji nieważne (art. 58 § 1 k.c.), będą jedynie takie czynności prawne między małżonkami, odnoszące się do składników majątku wspólnego, których treść i cel wskazują, że zmierzają do - w powyższym znaczeniu - podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej, bądź stanowią rozporządzenie udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie małżonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Zdaniem Sądu, skoro w umowie darowizny z 11 marca 2020 r. dłużnik J. K. darował lokal mieszkalny z udziałem w nieruchomości wspólnej i z całym wyposażeniem mieszkania swojej małżonce G. K., a pozostał jedyny składnik co do którego zawarli umowę 20 stycznia 2021 r. – samochód osobowy, to umowa z dnia 11 marca 2020 r. jest nieważna, ponieważ w ten sposób doszło do obejścia art.35 k.r.o. W kontekście powyższego, nie sposób uznać tej umowy za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej tym bardziej, że dłużnik nie dokonał darowizny przysługującego mu, zgodnie z domniemaniem prawnym udziału ½ części, tak jak wnosiła strona powodowa.

Ponadto, Sąd nie mógł w tym zakresie uznać za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej umowy darowizny zbycia udziału w wysokości ½ części, ponieważ umowa darowizny o tym nie stanowiła. W umowie darowizny z 11 marca 2020 r. J. K. darował lokal i wyposażenie mieszkania nie określając swego udziału, ponieważ takiego udziału nie mógł określić, gdyż w dacie zawarcia umowy darowizny współwłasność co do tych składników majątku był bezudziałowa, łączna.

Bez znaczenia jest, że małżeństwo pozwanej i J. K. rozwiązane zostało przez rozwód z dniem 21 kwietnia 2021 r. i współwłasność łączna przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych, po połowie zgodnie z domniemaniem. Nie może być mowy o tym, ze na skutek orzeczenia rozwodu doszło do swego rodzaju konwalidacji umowy darowizny.

Zeznania pozwanej w odniesieniu do powyższego nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a relacja o kryzysie po operacji laparoskopowej była niewiarygodna, zwłaszcza w kontekście podjętych czynności prawnych oraz orzeczenia rozwodu i eksmisji na przestrzeni dwóch lat, kiedy to toczyło się już postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi.

Zdaniem Sądu, umowa darowizny z 11 marca 2020 r. jest nieważna w myśl art. 58 § 1 k.c. W związku z tym powództwo o uznanie za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej umowy darowizny, która jest nieważna, nie mogło zostać uwzględnione.

Zgodnie z art. 527 § 1-3 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Artykuł 528 k.c. stanowi, że jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Z art. 529 k.c. wynika, że jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

Wskazać należy na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2025 r. w sprawie I CSK 2203/23, z którego wynika jednoznacznie, że niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 527 k.c. oznacza stan majątku dłużnika, w którym egzekucja nie może przynieść zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej przeciwko temu dłużnikowi. Dla skorzystania przez wierzyciela z akcji pauliańskiej wystarczy wykazanie, że niemożliwe okazało się, wobec stanu majątku dłużnika, zaspokojenie wierzytelności tego wierzyciela. Oceny, czy czynność prawna dłużnika krzywdzi wierzycieli (art. 527 § 2 k.c.), dokonuje się nie według stanu dokonania czynności, lecz według chwili jej zaskarżenia.

W kontekście powyższego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała kwestia wiedzy i świadomości pozwanej co do zobowiązań J. K. tym bardziej, że w zakresie pokrzywdzenia wierzycieli i bliskości w stosunku do dłużnika działają domniemania prawne z art. 527 § 3 k.c. i 528 k.c.

Należy wskazać, że strona powodowa prowadzi egzekucję przeciwko dłużnikowi J. K. od 2021 r. i z dokumentów w postaci tytułu wykonawczego, zawiadomienia z 4 lutego 2025 r. i raportu spłaty z 18 lutego 2025 r. wynika, że dłużnik wiedział o swoim zobowiązaniu z umowy kredytu konsolidacyjnego powtórnego z 22 sierpnia 2018 r. dokonując czynności prawnej w dniu 11 marca 2020 r., która miała miejsce po wysłaniu ostatecznego wezwania do zapłaty z 5 marca 2020 r. Niewątpliwie darowizna lokalu mieszkalnego i całego wyposażenia mieszkania spowodowały, ze dłużni stał się niewypłacalny, ponieważ pozostał mu tylko wg informacji z (...) samochód osobowy marki S. (...). Tak jak już to wskazano, bez znaczenia pozostają zeznania pozwanej podnoszącej, że relacje miedzy nią a małżonkiem były złe. Ponadto pozwana podała, że wiedziała o umowie kredytu zaciągniętej przez J. K. w Banku (...), lecz według jej wiedzy została ona spłacona. W ocenie Sądu, wersja pozwanej co do braku jej wiedzy i świadomości o zobowiązaniach męża nie została wykazana, ponieważ w sposób zaskakujący do czynności prawnych takich jak umowa z 27 lutego 2020 r. i z 11 marca 2020 r. doszło w roku, kiedy małżonek pozwanej nie spłacał swego zobowiązania i został wydany przeciwko niemu nakaz zapłaty. Pozwana nie wykazała takiego zbiegu okoliczności w spójny i logiczny sposób.

Niezależnie od tego, choć w ocenie Sądu przesłanki skargi paulińskiej zostały spełnione, to w związku z nieważnością umowy darowizny oraz brakiem określenia w niej udziałów, jak wskazywała strona powodowa w żądaniu pozwu, powództwo podlegało oddaleniu.